گفتگو با ريچارد استالمن

ترجمه: پرهام ايزدپناه
ماهنامه شبکه

اشاره :
تقابل حاميان نرم‌افزارهاي آزاد و منبع باز با عرضه پيش‌نويس سومين نسخه از مجوز بنياد نرم‌افزار، درميان محافل مرتبط به موضوعي داغ تبديل شده است. ريچارد استالمن پايه‌گذار بنياد نرم‌افزار آزاد و نويسنده مجوز GPL است، كه بسياري از نرم‌افزارهاي آزاد از جمله گنولينوكس تحت آن عرضه مي‌شود. اين نسخه از مجوز مانع استفاده از كدهاي تحت GPL در نرم‌افزارهاي داراي مديريت حقوق ديجيتال مي‌شود. همين موضوع واكنش‌هاي مختلفي را برانگيخته است. تا جايي كه لينوس توروالدز، پديدآورنده لينوكس، مدت كوتاهي پس از عرضه پيش‌نويس‌‌ ‌GPL۳ ضمن اعلام مخالفت خود با بخش‌هايي از اين مجوز از احتمال عدم به‌كارگيري اين مجوز براي توزيع لينوكس در آينده خبر داد. ريچارد استالمن در گفت‌وگويي تازه،‌ دراين‌باره اظهارنظر كرده است. به گمان وي از آنجا كه توروالدز كنترل بخش كوچكي از سيستم‌عامل گنولينوكس (هسته آن) را در دست دارد، عدم پذيرش مجوز جديد از سوي او اهميت چنداني نخواهد داشت. در اين گفت‌وگو موضوع تأثير مجوز جديد بر فعاليت شركت‌هايي چون‌ ‌Tivo،‌ وضعيت تقابل جامعه نرم‌افزار آزاد و منبع باز و ... نيز مورد بررسي قرار گرفته‌اند. لا‌زم به ذكر است كه پيش از اين در شماره 62 ماهنامه شبكه، موضوع مجوز جديد GPL به تفصيل بررسي شده است.


Ÿعده‌اي مي‌گويند GPL3 دنياي نرم‌افزار آزاد را در <مسير رويارويي> با هاليوود قرار مي‌دهد و مسئله اين است كه آيا اين رويارويي به وقوع مي‌پيوندد يا خير و اگر اين امر رخ مي‌دهد، چگونه خواهد بود؟

¡ حقيقت اين است كه اين رويارويي در كامپيوتر شما رخ خواهد داد. سال‌هاست كه انجمن تصاوير متحرك ايالات متحده (MPAA) و انجمن صنعت ضبط ايالات متحده (RIAA) تلاش مي‌كنند كنترل شما بر نرم‌افزار مورد استفاده شما و كامپيوترتان را انكار كنند. آن‌ها مخصوصاً براي جلوگيري از به‌دست آوردن كنترل مجدد آن‌ها توسط شما قوانين ناعادلانه‌اي مانند قانون كپي‌رايت هزاره ديجيتال (DMCA) را به‌وجود آوردند.‌

MPAA رسماً انجمن تصاوير متحرك ايالات متحده (Motion Picture) خوانده مي‌شود، اما من پيشنهاد مي‌كنم آن را <نيروي پليد حمله‌ور به همگان> بناميم.1

‌‌RIAA را هم درحقيقت بايد <نيت واقعي براي پراكندن مخاطبان> ناميد.2 كساني كه به دنبال تحميل DRM هستند، آن را طوري طراحي كرده‌اند كه مردم نتوانند از آن فرار كنند. آن‌ها به شدت مانع تغيير نرم‌افزارهاي پياده‌سازي DRM مي‌شوند.

كنگره ايالات متحده هم اكنون درحال بررسي لوايحي است كه تصويب آن‌ها مانع ساختن گيرنده‌هاي تلويزيوني و راديوي ديجيتال قابل تغييرتوسط عموم خواهد شد.

هدف از عرضه يك برنامه تحت ‌GNU GPL اين است كه به شما اطمينان دهد آزاديد آن برنامه را تغيير دهيد. اگر مرتكبين DRM به اهداف خود برسند، به معناي آن است كه ما در اهداف خود شكست خورده‌ايم. بنابراين بايد از همكاري با آن‌ها امتناع كنيم و اين به معناي يك رويارويي است. اين مسير رويارويي تنها مسير اخلاقي براي توسعه‌دهندگان نرم‌افزار است. DRM را قانون بايد ممنوع كند. ما نمي‌توانيم با تغيير مجوز نرم‌افزارهايمان به اين هدف دست پيدا كنيم.

آنچه ما مي‌توانيم به آن برسيم جلوگيري از عرضه نرم‌افزارهايمان به شكلي است كه اختيار آن از شما سلب شده باشد.

Ÿ بسياري از شركت‌هاي فيلم‌سازي در زمينه render از نرم‌افزارهاي تحت GPL3 استفاده مي‌كنند. آيا‌‌ GPL3 مانع به كارگيري DRM در فيلم‌هاي توليد شده اين شركت‌ها خواهد شد؟ ‌

¡ GPL3 در اين مورد مقررات خاصي وضع نكرده است. نرم‌افزار تحت مجوز‌ GPL3 در اين ماجرا نرم‌افزاري نيست كهDRM را پياده مي‌كند. كار برنامه تحت GPL3 در اين سناريو، رندر تصاوير است نه رمزگذاري‌ DRM.

آنچه GPL3 درمورد DRM مي‌گويد به نرم‌افزاري كه DRM پياده نمي‌كند، ارتباطي ندارد. مقررات ‌DRM در GPL3 زماني به كار گرفته مي‌شود كه شما به <توزيع> يك نرم‌‌افزار داراي كدگذاري يا كدگشا DRM بپردازيد. اين مقررات مي‌گويد شما بايد هرآنچه كه براي تغيير و اجراي نرم‌افزار و چيزهايي كه براي كدگشايي خروجي موردنياز است را در اختيار كاربران قرار دهيد.

بنابراين ممكن است نتوانيد براي منع آن‌ها از نوشتن نرم‌افزار كدگشاي خروجي از DMCA استفاده كنيد. از اين‌رو اگر يك شركت فيلم‌سازي بخواهد به توزيع كدگذار DRM خود براي ديگران بپردازد، GPL3 عملاً الزامات جديدي را مطرح مي‌كند. اين مجوز شركت فيلم‌سازي را ملزم به اعلام اين نكته مي‌كند كه مردم حق دارند از نرم‌افزار براي دسترسي به اطلاعات توليد شده توسط آن استفاده كنند. به بيان ديگر، يك شركت فيلم‌سازي نخواهد توانست همان‌گونه كه DeCSS را محدود كردند، از ممنوعيت‌هاي ناعادلانه DMCA براي محدود كردن اين نرم‌افزار كدگشاي فرضي استفاده نمايد.

Ÿ آيا هيچ شركت هاليوودي در محصولات توزيع‌شده از برنامه‌هاي تحت GPL براي كدگذاري DRM استفاده كرده است؟ ‌

¡ در اين مورد اطلاعات موثقي ندارم. مي‌توانم حدس بزنم آن‌ها اغلب اين كار را با نرم‌افزارهاي غيرآزاد انجام مي‌دهند. اما اين فقط يك حدس است.‌

Ÿ آيا راه‌هاي ديگري وجود دارد كه شركت‌‌هاي فيلم‌سازي‌اي كه از برنامه‌هاي تحت مجوز GPL استفاده مي‌كنند بتوانند در آينده و هنگامي كه استفاده از آن‌ها تحت‌‌ GPL3 مجاز نباشد استفاده كنند؟‌

¡ نمي‌دانم شركت‌هاي فيلم‌سازي اين كار را انجام خواهند داد يا خير، اما مطمئناً مواردي مرتبط با حوزه‌ فيلم وجود دارد. مثلاً اين نرم‌افزارها در سيستم‌هايي مانند ‌‌Tivo كه مردم براي تماشاي فيلم و تلويزيون از آن‌ها استفاده مي‌كنند، وجود دارد.‌

Ÿ مجوز GPL3 چه تأثيري بر Tivo خواهد گذاشت؟‌

¡ ‌GPL3 استفاده از نرم‌افزارهاي تحت اين مجوز در محصولاتي چون Tivo را متوقف خواهد ساخت.‌

Ÿ لينوكس توروالدز پيش‌نويس GPL3 را دوست ندارد. آيا اين موضوع اهميتي دارد؟‌

اگر دغدغه ما ديدگاه‌هاي لينوس و لينوكس باشد، مهم است كه بين هسته لينوكس، كه لينوس مسئول آن است و بقيه سيستم گنولينوكس كه او در آن نقشي ندارد، تفاوت قائل شويم. هزاران بسته مختلف در يك توزيع عمده گنولينوكس وجود دارد. لينوكس يكي از آن‌هاست و در ساير آن‌ها لينوس هيچ نقشي ندارد. حدود هفتاد درصد آن‌ها تحت پوشش GNU GPL هستند. آن‌ها شامل صدها بسته GNU هستند و فهرست طويلي دارند.‌

Ÿ درصورتي كه لينوس توروالدز تصميم بگيرد از پذيرش‌ GPL3 امتناع كند، اما ديگر بخش‌هاي گنولينوكس ‌‌GPL3 را بپذيرند، چه اتفاقي خواهد افتاد؟

¡ باعث اتفاق غيرعادي و خاصي نخواهد شد. گنولينوكس پيشتر نيز شامل برنامه‌هايي با مجوزهاي نرم‌افزاري آزاد متفاوت بوده است. اگر طي پنج سال آينده برخي برنامه‌هاي تحت GPL2 باقي بمانند، باز هم مشكلي جدي براي كاربران نرم‌افزار آزاد به وجود نخواهد آمد. اين موضوع براي كساني ناراحت‌كننده خواهد بود كه مي‌خواهند كدهايي از اين برنامه‌ها را داخل برنامه‌هاي تحت GPL3، و برعكس كپي كنند؛ فقط همين. درواقع دليل اين‌كه من اميدوارم توروالدز GPL3 را بپذيرد، اين است كه لينوكس را از Tivozation مصون كنيم.‌

Ÿ‌ به نظر مي‌رسد بحث درباره ‌‌GPL3 باعث شده مردم مجبور شوند ميان دوجبهه <نرم‌افزار آزاد> و <منبع باز> دست به انتخاب بزنند. به نظرشما اين موضوع درست است؟‌

¡ از اين‌كه مقررات مربوط به موضوع DRM در GPL3 باعث بالاگرفتن بحث و جدل درمورد اين موضوع شده است خوشحالم. اما هدف از اين مقررات صرفاً فرستادن يك پيام نيست؛ هدف اصلي آن‌ها حراست از آزادي همه كاربران نرم‌افزارهاي ماست. نرم‌افزار آزاد يعني شما به عنوان كاربر چهارآزادي اساسي داريد:‌

1- آزادي اجراي نرم‌افزار هرطوركه مايليد.

2- آزادي ديدن كدهاي منبع باز و تغيير آن‌ها به شكلي كه مي‌خواهيد.

3- آزادي كپي و بازتوزيع آن‌ها هرزمان كه مي‌خواهيد.

4- آزادي بازتوزيع نسخه‌هاي اصلاح شده، هرزمان كه خواستيد.

‌GNU GPL متعهد شده است اطمينان حاصل كند كه يكايك كاربران نرم‌افزار اين چهار آزادي را داشته باشند.
Tivozation روي كاغذ و در ظاهر آزادي شماره 1 را حفظ مي‌كند، اما در عمل آن را خنثي مي‌كند. GPL3 با تاكيد و تكيه بر غيرظاهري و حقيقي بودن آزادي شماره 1، يعني آزادي در تغيير برنامه به شكلي كه دوست داريد، ازTivozation جلوگيري خواهد كرد.

مطمئن نيستم كه مباحثه درمورد GPL3 و DRM به كلي باعث صف آرايي دوجبهه فلسفي، نرم‌افزار آزاد ومنبع آزاد، شده باشد. اما شايد شما حق داشته باشيد؛ اين موضوع اغلب باعث چنين صف آرايي‌اي مي‌شود. با اين همه، اگر اين وضعيت به داغ‌تر و گسترده شدن بحث در مورد موضوع ژرف‌ترِ ارزش‌ها شود، (آزادي و اجتماع در تقابل با آسودگي محض) بايد آن را به فال نيك گرفت.

Ÿ اعضاي جبهه منبع‌باز مايلند خود را با استفاده از كلماتي چون <عملگرا> و <واقع‌بين> توصيف كنند. آن‌ها در مقابل، جبهه نرم‌افزار آزاد را جبهه‌اي مي‌نامند كه با استفاده از <تصورات> به پيش برده مي‌شود. به نظر شما اين توصيفات درست و منصفانه هستند؟

¡ ما در جنبش نرم‌افزار آزاد در تعقيب اهداف خود عموماً به اندازه ديگران عملگرا و واقع بين هستيم. به گواه آنچه كه تاكنون به آن دست يافته‌ايم، راه و رسم ما نسبتاً مؤثر و اجرايي بوده است.‌

آنچه ما و حاميان منبع‌باز را از يكديگر جدا مي‌كند، تفاوت در اهداف است. ديدگاه‌هاي منبع‌باز صرفاً مبتني بر اهدافي اجرايي وتسهيلاتي همچون قدرتمند كردن و قابل اطمينان كردن نرم‌افزارهاست. در حالي كه هدف اصلي ما، آزادي و مشاركت است. روشن است كه ما ارزش آسودگي را هم مي‌دانيم، اما آن را درجايگاهي بالاتر از آزادي قرار نمي‌دهيم.

در به‌دست آوردن آزادي در دراز مدت آگاهي مردم از ارزش‌ و بهاي آزادي بسيار تعيين‌كننده خواهد بود. اگر ما بتوانيم امروز براي هركاري نرم‌افزار آزادي را دراختيار مردم قراردهيم، آن‌ها فردا آزادي خواهند داشت (حداقل در استفاده از كامپيوترهايشان)، اما آيا آن‌‌ها پس از پنج سال همچنان آزادي را حفظ خواهند كرد؟

اگر آن‌ها ياد نگيرند به آزادي بها بدهند، ممكن است آن را به‌سادگي از دست بدهند. بنابراين در حالي كه استراتژي جبهه اپن‌سورس در علاقمندكردن شركت‌ها به عرضه نرم‌افزار آزاد سبب اعطاي برنامه‌هاي آزاد مهمي به جامعه ما شد، اين رويكرد به تنهايي نمي‌تواند موجب حصول اطمينان از بقاي آزادي ما در دراز مدت شود. تنها با سخن گفتن از آزادي مي‌توان به اين مهم دست يافت.

Ÿ ‌گروهي بر اين گمانند كه GPL3 باعث كاهش كدهاي تحت GPL خواهند شد. آيا شما با اين موضوع موافقيد؟

¡ اگر بخواهيم واقع‌بينانه صحبت كنيم، فكر نمي‌كنم تغييرات GPL3 روي تصميم اغلب كاربران دربه‌كارگيري گنولينوكس تأثيري بگذارد. اين تغيير، تأثير مستقيمي روي استفاده كاربران از سيستم نخواهد گذاشت.‌

Ÿ درصورتي كه لينوس توروالدز‌ GPL3 را براي هسته لينوكس نپذيرد، اما سازندگان ديگر بخش‌‌هاي گنولينوكس ‌‌GPL3 را بپذيرند، آيا اين به معناي مجبور بودن كاربر به حفظ‌ ‌GPL3 و تبعيت از مقررات آن است؟‌

¡ كاربر بايد با توجه به مجوز هربرنامه از آن مجوز تبعيت كند. در عمل تفاوت ميان ‌‌GPL2 و GPL3 روي كاربران مستقل و غيربرنامه‌نويس تأثيري نخواهد داشت.‌

Ÿ آيا كساني هستند كه صرفاً از هسته لينوكس و نه از ديگر بسته‌هاي گنو استفاده كنند؟

¡ لينوكس فقط يكي از اجزاي يك سيستم‌عامل است و شما به ديگر اجزاي آن نيز نياز خواهيد داشت. لينوكس به تنهايي روي يك كامپيوتر چندمنظوره قابل استفاده نيست. با اين حال، محصولاتي با كامپيوترهاي ‌‌embedded وجود دارند كه لينوكس را بدون يك سيستم كامل اجرا مي‌كنند.‌

Ÿ آيا امكان دارد ‌‌GPL3 باعث ايجاد نوعي تفرقه يا انشعاب شود كه در آن، عده‌اي توسعه هسته لينوكس و ابزارهاي گنويِ مبتني بر مجوز‌ GPL2 را ادامه دهند و گروهي ديگر اين كار را با مجوز‌ GPL3 دنبال كنند؟

¡ ممكن است سازنده ‌Tivo دست به چنين كاري بزند، اما هيچ دليل كاربردي‌اي وجود ندارد كه توسعه‌دهندگان نرم‌افزار آزاد چنين‌ كاري كنند.‌

Ÿ شنيده‌ام حاميان نرم‌افزار آزاد مي‌گويند: <اين‌ها اصول ما هستند. اگر آن‌ها را دوست نداريد بسيار خوب! از نرم‌افزارهاي ما استفاده نكنيد.> اما همين عده از انتخاب مثلاً ويندوز توسط كاربر واقعاً ناراحت و برآشفته مي‌شوند. چرا براي يكي از افراد جامعه نرم‌افزار آزاد، اين‌كه ديگران از چه نرم‌افزاري استفاده مي‌كنند اهميت دارد؟ آيا شما اهميت مي‌دهيد؟

¡ من نمي‌توانم در مورد ديگران در جامعه نرم‌افزار آزاد صحبت كنم. كساني را ديده‌ام كه به‌طرز شگفت‌آوري مجذوب محبوبيت و شهرت سيستم گنولينوكس شده‌اند و به نظر من اين يك اشتباه است. آزادي كه مشاركت مهم‌تر از موفقيت سيستمي هستند كه من آن را ايجاد كرده‌ام. من ناراحت مي‌شوم وقتي مي‌بينم يك سازمان، نرم‌افزار اختصاصي، چه توليد مايكروسافت باشد و چه اپل و ادوبي يا هركس ديگري، را انتخاب مي‌كند. چرا كه اين كار جامعه را يك قدم از آزادي دور مي‌كند. ‌

با اين حال آنچه حقيقتاً اهميت دارد، گسترش و غلبه آزادي در مشاركت و همكاري در دراز مدت است.

Ÿ آيا اگر گنولينوكس بسيار كمتر از اكنون گسترش يافته و مورد استفاده قرارگرفته بود، باز هم به همين اندازه خوشحال بوديد؟

¡ من سيستم گنو را توسعه دادم تا بتوانيم با آزادي از كامپيوترهايمان استفاده كنيم. من دوست دارم اين سيستم، آزادي را به هركسي كه ممكن است، اعطا كند. پس كسب شهرت با فدا كردن آزادي نقض‌غرض خواهد بود.‌

Ÿ از نظر شما اين‌كه شركت‌ها كدهايي عرضه كنند كه آزاد نباشد، غيراخلاقي است. با اين منطق، آيا اين‌كه كسي دست به <آزادكردن> همان كدها بزند، اخلاقي است؟

¡ اگر شما براستي آن كدها را به نرم‌افزارآزاد تبديل كنيد، اين كار مي‌تواند اخلاقي باشد. اما اين كار دشواري است. اين به معناي ايجاد وضعيتي است كه مردم بي‌هيچ ترسي، از هر چهار مورد آزادي خود استفاده كنند. اين معمولاً به‌واسطه سيستم قانوني كنوني غيرممكن است.‌

Ÿ آيا اين كه خطوطي از كدهاي غيرآزاد را از شركت‌هايي چون مايكروسافت و اوراكل به سرقت ببرند و از آن‌ها درساخت نسخه <آزاد> آن برنامه استفاده شود، اخلاقي است؟

¡ اين كار نمي‌تواند غيراخلاقي باشد. اما اين روش كاربردي نيست؛ چرا كه اگر اوراكل به اين موضوع پي ببرد، مي‌‌تواند مانع استفاده از آن نرم‌افزار آزاد شود. دليل نتيجه‌گيري من اين است كه اختصاصي كردن يك برنامه خطاست. آزاد كردن كدها، درصورت امكان، همچون آزاد كردن يك برده نمي‌تواند دزدي محسوب شود؛ هر چند برده‌دار مطمئناً آن را دزدي مي‌نام

تبليغات داخلي ...

حاميان ما ...